OSMANLI İMPARATORLUĞU
Tam Kapsamlı Tarih ve Araştırma Ödevi
Hazırlayan: ................................................
Sınıf: ................................................
Numara: ................................................
Ders: ................................................
Öğretmen: ................................................
Okul: ................................................
Tarih: ................................................
İÇİNDEKİLER
Giriş
Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan Önce Anadolu
Osmanlı Beyliği’nin Kuruluşu
Osman Gazi Dönemi
Orhan Gazi Dönemi
I. Murad Dönemi
Yıldırım Bayezid Dönemi
Ankara Savaşı ve Fetret Devri
Çelebi Mehmed Dönemi
II. Murad Dönemi
Fatih Sultan Mehmed Dönemi
İstanbul’un Fethi
II. Bayezid Dönemi
Yavuz Sultan Selim Dönemi
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi
Osmanlı Devleti’nin Klasik Dönemi
Osmanlı Padişahları
Osmanlı Devlet Teşkilatı
Padişah ve Saray
Divan-ı Hümayun
Sadrazamlık Makamı
Osmanlı Hukuk Sistemi
İlmiye, Kalemiye ve Seyfiye
Osmanlı Ordusu
Yeniçeri Ocağı
Devşirme Sistemi
Tımar Sistemi
Osmanlı Donanması
Osmanlı Toplumu
Millet Sistemi
Osmanlı’da Gayrimüslimler
Osmanlı’da Kadınlar
Günlük Hayat ve Aile
Osmanlı Ekonomisi
Tarım ve Hayvancılık
Ticaret ve Esnaflık
Kapitülasyonlar
Vakıf Sistemi
Eğitim Sistemi
Bilim ve Teknoloji
Edebiyat
Osmanlı Türkçesi
Hat, Tezhip ve Minyatür
Musiki
Osmanlı Mimarisi
Mimar Sinan
Osmanlı’da Şehirleşme
XVI. Yüzyılın Sonlarından XVII. Yüzyıla Geçiş
XVII. Yüzyılda Osmanlı Devleti
Köprülüler Dönemi
II. Viyana Kuşatması
Karlofça Antlaşması
XVIII. Yüzyılda Osmanlı Devleti
Lale Devri
Osmanlı-Rus Mücadeleleri
III. Selim ve Nizam-ı Cedid
II. Mahmud Dönemi
Yeniçeri Ocağı’nın Kaldırılması
Tanzimat Dönemi
Tanzimat Fermanı
Islahat Fermanı
Abdülmecid ve Abdülaziz Dönemleri
I. Meşrutiyet
II. Abdülhamid Dönemi
II. Meşrutiyet
İttihat ve Terakki Cemiyeti
Trablusgarp Savaşı
Balkan Savaşları
I. Dünya Savaşı
Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler
Çanakkale Cephesi
Mondros Ateşkes Antlaşması
İşgaller ve Osmanlı Devleti’nin Son Dönemi
Millî Mücadele
Saltanatın Kaldırılması
Osmanlı Devleti’nin Sona Ermesi
Osmanlı Devleti’nin Yıkılış Nedenleri
Osmanlı Devleti’nin Dünya Tarihindeki Önemi
Osmanlı’nın Türkiye Cumhuriyeti’ne Mirası
Ayrıntılı Kronoloji
Sonuç
Kaynakça
1. GİRİŞ
Osmanlı İmparatorluğu, yaklaşık altı yüzyıl boyunca Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarının önemli bir bölümünde hüküm sürmüş, dünya tarihinin en uzun ömürlü ve etkili siyasi yapılarından biridir. Küçük bir sınır beyliği olarak ortaya çıkan Osmanlı Devleti, zaman içinde geniş topraklara sahip çok uluslu ve çok dinli bir imparatorluğa dönüşmüştür.
Osmanlı tarihinin başlangıcı genel olarak XIII. yüzyılın sonları ile XIV. yüzyılın başlarına yerleştirilir. Osmanlıların Anadolu'nun kuzeybatısında, Bizans sınırında ortaya çıkmaları, devletin ilk dönemindeki askerî ve siyasi gelişmeleri büyük ölçüde etkilemiştir. Osmanlılar başlangıçta Bizans topraklarına doğru genişlerken zamanla Balkanlar'a geçmiş ve Rumeli'de kalıcı hâkimiyet kurmuştur.
Osmanlı Devleti'nin yükselişinde askerî başarıların yanında güçlü bir teşkilatlanma, farklı toplulukları yönetme kabiliyeti, ekonomik kaynakların düzenlenmesi, merkezi otoritenin güçlendirilmesi ve stratejik coğrafi konum önemli rol oynamıştır.
1453 yılında İstanbul'un fethedilmesi Osmanlı tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Fatih Sultan Mehmed döneminde gerçekleşen bu fetihle Bizans İmparatorluğu sona ermiş ve İstanbul Osmanlı Devleti'nin başkenti olmuştur.
XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti siyasi, askerî ve ekonomik açıdan dünyanın en güçlü devletlerinden biri hâline gelmiştir. Yavuz Sultan Selim'in doğu ve güney seferleri, Kanuni Sultan Süleyman'ın Avrupa, Akdeniz ve Orta Doğu'daki faaliyetleri imparatorluğun sınırlarını büyük ölçüde genişletmiştir.
Ancak Osmanlı Devleti'nin tarihi yalnızca savaşlardan ve fetihlerden oluşmamaktadır. Devletin hukuk sistemi, eğitim kurumları, vakıfları, mimarisi, edebiyatı, sanatı, ticareti, şehirleri ve toplum yapısı da dünya tarihinin önemli konuları arasındadır.
XVII. yüzyıldan itibaren Avrupa'daki askerî, ekonomik ve teknolojik değişimlerin hızlanması Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı sorunları artırmıştır. XVIII. ve XIX. yüzyıllarda devletin varlığını koruyabilmek amacıyla çok sayıda reform gerçekleştirilmiştir.
Tanzimat, Islahat, Meşrutiyet ve II. Meşrutiyet gibi gelişmeler Osmanlı Devleti'nin modernleşme çabasının önemli aşamalarıdır. Bununla birlikte milliyetçilik hareketleri, ekonomik bağımlılık, toprak kayıpları, büyük devletlerin müdahaleleri, askerî başarısızlıklar ve iç siyasi sorunlar imparatorluğun çözülmesini hızlandırmıştır.
I. Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı Devleti fiilen parçalanmış, Millî Mücadele sonucunda yeni Türk devletinin siyasi temelleri atılmış ve 1922'de saltanat kaldırılarak Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığı sona ermiştir.
2. OSMANLI DEVLETİ’NİN KURULUŞUNDAN ÖNCE ANADOLU
Osmanlı Beyliği'nin ortaya çıktığı dönemde Anadolu siyasi açıdan parçalı bir yapı gösteriyordu. Anadolu Selçuklu Devleti XIII. yüzyılın sonlarına doğru eski gücünü kaybetmiş, Moğol İlhanlılarının etkisi artmış ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde Türkmen beylikleri ortaya çıkmıştı.
Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Candaroğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Saruhanoğulları, Hamidoğulları, Çobanoğulları ve diğer beylikler Anadolu'nun farklı bölgelerinde siyasi varlık gösteriyordu.
Batı Anadolu'da Bizans İmparatorluğu da eski gücünü büyük ölçüde kaybetmişti. Bizans'ın sınır bölgelerinde savunma sistemi zayıflamış ve merkezi yönetimin Anadolu üzerindeki kontrolü azalmıştı.
Bu ortam, sınır bölgelerinde bulunan Türkmen gruplarının genişlemesi için uygun şartlar oluşturdu.
Osmanlı Beyliği de bu siyasi ortam içerisinde, Bizans sınırında bulunan küçük bir Türkmen beyliği olarak ortaya çıktı.
3. OSMANLI BEYLİĞİ’NİN KURULUŞU
Osmanlı hanedanının kurucusu Osman Gazi'dir. Osman Gazi'nin babası Ertuğrul Gazi'nin Söğüt ve Domaniç çevresinde faaliyet gösterdiği kabul edilir.
Osman Gazi döneminde beyliğin temel hedefi Bizans sınırındaki kaleleri ele geçirmek ve hâkimiyet alanını genişletmekti.
Osmanlıların kuruluşu hakkında tarihçiler arasında farklı görüşler bulunmaktadır. Devletin kuruluş tarihi geleneksel olarak 1299 olarak kabul edilse de modern tarih araştırmalarında kuruluşun tek bir tarihe indirgenmesinin güç olduğu belirtilmektedir.
Osmanlıların başarılarında:
Bizans'ın sınır bölgelerindeki zayıflığı,
Türkmen savaşçıların desteği,
Coğrafi konum,
İyi organize edilen askerî yapı,
Komşu beyliklerle kurulan ilişkiler,
Fethedilen bölgelerde uygulanan iskân politikaları,
Yerel unsurlarla yapılan anlaşmalar
etkili olmuştur.
4. OSMAN GAZİ DÖNEMİ
Osman Gazi, Osmanlı siyasi teşkilatının temelini atan hükümdardır.
Bu dönemde Karacahisar, Bilecik, Yarhisar ve çevresindeki bölgelerde Osmanlı hâkimiyeti güçlenmiştir.
Osman Gazi döneminin en önemli gelişmelerinden biri Bilecik ve çevresinin Osmanlı kontrolüne geçmesidir.
Osman Gazi, Bizans sınırındaki mücadelelerde başarılı olmuş ve beyliğin bağımsız hareket edebilmesini sağlamıştır.
Osman Gazi'nin ardından oğlu Orhan Gazi devletin başına geçmiştir.
5. ORHAN GAZİ DÖNEMİ
Orhan Gazi döneminde Osmanlı Beyliği gerçek anlamda devletleşme sürecine girmiştir.
1326 yılında Bursa'nın alınması önemli bir dönüm noktasıdır. Bursa Osmanlıların önemli siyasi ve ekonomik merkezlerinden biri hâline gelmiştir.
Orhan Gazi döneminde:
Bursa fethedildi.
İznik alındı.
İzmit ele geçirildi.
Rumeli'ye geçiş gerçekleştirildi.
İlk düzenli askerî birlikler oluşturuldu.
İlk Osmanlı medresesi İznik'te kuruldu.
Vezirlik ve diğer devlet görevleri düzenlendi.
Osmanlıların Rumeli'ye geçişi, devletin geleceğini büyük ölçüde değiştirdi. Çanakkale ve İstanbul Boğazları çevresindeki gelişmelerin yanı sıra Balkanlar'a yapılan seferler Osmanlıların Avrupa'da kalıcı hâle gelmesini sağladı.
6. I. MURAD DÖNEMİ
I. Murad döneminde Osmanlı Devleti Balkanlar'da büyük bir güç hâline geldi.
Edirne'nin Osmanlıların eline geçmesi çok önemliydi. Edirne daha sonra Osmanlı Devleti'nin başkentlerinden biri oldu.
I. Murad dönemindeki önemli gelişmeler:
Edirne'nin alınması,
Balkanlarda genişleme,
Sırpsındığı Savaşı,
I. Kosova Savaşı,
Yeniçeri Ocağı'nın temellerinin oluşturulması,
Devşirme sisteminin gelişmesi,
Merkezi devlet yapısının güçlendirilmesi.
I. Kosova Savaşı 1389 yılında gerçekleşti. Osmanlı ordusu savaşta önemli bir zafer kazandı. I. Murad savaş alanında hayatını kaybetti.
7. YILDIRIM BAYEZİD DÖNEMİ
I. Bayezid, hızlı hareket eden askerî yapısı nedeniyle "Yıldırım" lakabıyla tanınmıştır.
Onun döneminde Anadolu'daki Türk beyliklerinin önemli bölümü Osmanlı hâkimiyetine alındı.
Balkanlarda da Osmanlı ilerlemesi devam etti.
1396 yılında Niğbolu Savaşı'nda Haçlı ordusu mağlup edildi.
Yıldırım Bayezid İstanbul'u da kuşattı. Ancak 1402 yılında Timur ile yapılan Ankara Savaşı Osmanlı tarihinin en büyük kırılmalarından biri oldu.
8. ANKARA SAVAŞI VE FETRET DEVRİ
1402 yılında Osmanlı ordusu ile Timur'un ordusu Ankara yakınlarında karşılaştı.
Savaş Osmanlıların yenilgisiyle sonuçlandı ve Yıldırım Bayezid Timur'a esir düştü.
Bu olayın ardından Osmanlı Devleti'nde merkezi otorite büyük ölçüde zayıfladı.
Bayezid'in oğulları arasında taht mücadelesi başladı. Bu döneme Fetret Devri adı verilir.
Fetret Devri yaklaşık on bir yıl sürdü.
Şehzadeler arasındaki mücadeleyi Çelebi Mehmed kazandı.
9. ÇELEBİ MEHMED DÖNEMİ
Çelebi Mehmed, Osmanlı Devleti'ni yeniden bir araya getirdiği için tarihçiler tarafından Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu olarak da değerlendirilir.
Devletin parçalanmasını önledi ve merkezi otoriteyi yeniden kurdu.
Onun döneminde:
Anadolu'daki siyasi birlik yeniden güçlendirildi.
Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyeti korundu.
Devlet yeniden merkezi bir yapıya kavuşturuldu.
10. II. MURAD DÖNEMİ
II. Murad döneminde Osmanlı Devleti Balkanlar'da yeniden güçlendi.
1444 yılında Varna Savaşı'nda Haçlı ordusu yenildi.
1448 yılında II. Kosova Savaşı kazanıldı.
Bu savaş, Balkanlarda Osmanlı hâkimiyetinin güçlenmesinde önemli rol oynadı.
II. Murad'ın ardından oğlu II. Mehmed tahta çıktı.
11. FATİH SULTAN MEHMED DÖNEMİ
II. Mehmed, Osmanlı tarihinin en önemli hükümdarlarından biridir. İstanbul'u fethetmesinden dolayı Fatih Sultan Mehmed olarak tanınmıştır.
Fatih döneminde Osmanlı Devleti yalnızca Balkanlarda değil, Anadolu ve Karadeniz çevresinde de güçlü bir imparatorluğa dönüştü.
Önemli gelişmeler:
İstanbul'un fethi,
Balkanlarda genişleme,
Anadolu'daki siyasi birliğin güçlendirilmesi,
Trabzon Rum İmparatorluğu'nun ortadan kaldırılması,
Karadeniz'de Osmanlı hâkimiyetinin güçlenmesi,
Merkezi yönetimin güçlendirilmesi,
Kanunnamelerin hazırlanması.
12. İSTANBUL’UN FETHİ
İstanbul'un fethi 29 Mayıs 1453 tarihinde gerçekleşti.
Şehrin fethi için Fatih Sultan Mehmed çok kapsamlı hazırlıklar yaptı.
Anadolu Hisarı'nın karşısında Rumeli Hisarı yaptırıldı. Böylece Boğaz'ın kontrolü güçlendirildi.
Osmanlı ordusu çok sayıda asker ve top kullandı. Özellikle büyük topların kullanılması kuşatmanın önemli unsurlarından biriydi.
İstanbul'un kara surlarının güçlü olması nedeniyle Osmanlılar farklı askerî yöntemlere başvurdu. Gemilerin karadan yürütülmesi de kuşatmanın sembolik olaylarından biri hâline geldi.
29 Mayıs 1453'te şehir Osmanlıların eline geçti.
Fetih sonucunda:
Bizans İmparatorluğu sona erdi.
İstanbul Osmanlı başkenti oldu.
Osmanlı Devleti imparatorluk niteliğini daha belirgin biçimde kazandı.
Osmanlıların Avrupa ve Asya arasındaki stratejik konumu güçlendi.
Karadeniz ve Akdeniz arasındaki ticaret yolları üzerinde Osmanlı etkisi arttı.
İstanbul'un fethi dünya tarihinde Orta Çağ'dan Yeni Çağ'a geçişin sembollerinden biri olarak kabul edilir. Bununla birlikte tarihçilerin çağ değişimleri konusunda farklı değerlendirmeleri bulunmaktadır.
13. II. BAYEZİD DÖNEMİ
II. Bayezid döneminde Osmanlı Devleti büyük fetihlerden çok mevcut düzenin güçlendirilmesine önem verdi.
Dönemin en önemli olaylarından biri Cem Sultan meselesidir.
Cem Sultan'ın Avrupa'da bulunması Osmanlı Devleti'nin dış politikasını etkiledi.
II. Bayezid döneminde sanat, kültür ve mimari alanlarında da gelişmeler yaşandı.
14. YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ
I. Selim, Osmanlı tarihinde "Yavuz Sultan Selim" olarak bilinir.
Döneminin en önemli gelişmeleri doğuya ve güneye yönelik seferlerdir.
1514 Çaldıran Savaşı'nda Safevî hükümdarı Şah İsmail'in ordusu yenildi.
Ardından Memlük Devleti üzerine sefer düzenlendi.
1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşları sonucunda Suriye, Filistin ve Mısır Osmanlı hâkimiyetine girdi.
Böylece Osmanlı Devleti:
Mısır'ı,
Suriye'yi,
Filistin'i,
Hicaz çevresini
etki alanına aldı.
Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'nin İslam dünyasındaki siyasi ve ekonomik önemini büyük ölçüde artırdı.
15. KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİ
Kanuni Sultan Süleyman 1520-1566 yılları arasında hüküm sürdü.
Osmanlı Devleti'nin siyasi ve askerî açıdan en güçlü dönemlerinden biri Kanuni dönemidir.
Önemli gelişmeler:
Belgrad'ın alınması,
Rodos'un alınması,
Mohaç Savaşı,
Budin'in alınması,
Viyana seferleri,
Irakeyn Seferi,
Bağdat'ın Osmanlı hâkimiyetine girmesi,
Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünün güçlenmesi,
Preveze Deniz Zaferi.
1526 Mohaç Savaşı sonucunda Macaristan'ın siyasi yapısı büyük ölçüde değişti.
1538 Preveze Deniz Savaşı'nda Barbaros Hayreddin Paşa'nın komuta ettiği Osmanlı donanması büyük bir zafer kazandı.
Kanuni döneminde hukuk, mimari, edebiyat ve sanat da büyük gelişme gösterdi.
Bu dönemin en önemli mimarı Mimar Sinan'dır.
16. OSMANLI DEVLETİ’NİN KLASİK DÖNEMİ
Osmanlı Devleti'nin XVI. yüzyılı genellikle klasik kurumların olgunlaştığı dönem olarak değerlendirilir.
Devletin temel kurumları:
Padişahlık
Divan-ı Hümayun
Sadrazamlık
İlmiye teşkilatı
Kapıkulu askerleri
Tımar sistemi
Medreseler
Kadılık sistemi
Eyalet teşkilatı
Bu dönemde merkezi yönetim oldukça güçlüydü.
17. OSMANLI PADİŞAHLARI
Osmanlı Devleti'nde 36 padişah hüküm sürmüştür.
Osman Gazi
Orhan Gazi
I. Murad
I. Bayezid
I. Mehmed
II. Murad
II. Mehmed
II. Bayezid
I. Selim
I. Süleyman
II. Selim
III. Murad
III. Mehmed
I. Ahmed
I. Mustafa
II. Osman
IV. Murad
İbrahim
IV. Mehmed
II. Süleyman
II. Ahmed
II. Mustafa
III. Ahmed
I. Mahmud
III. Osman
III. Mustafa
I. Abdülhamid
III. Selim
IV. Mustafa
II. Mahmud
Abdülmecid
Abdülaziz
V. Murad
II. Abdülhamid
V. Mehmed Reşad
VI. Mehmed Vahdeddin
Osmanlı hanedanı tarih boyunca çeşitli siyasi ve toplumsal değişimlere uyum sağladı.
18. OSMANLI DEVLET TEŞKİLATI
Osmanlı Devleti'nin yönetim sistemi merkeziyetçi bir yapıya dayanıyordu.
Padişah en yüksek siyasi otoriteydi.
Ancak devlet işleri yalnızca padişah tarafından yürütülmüyordu.
Sadrazamlar, vezirler, defterdarlar, nişancılar, kazaskerler ve diğer devlet görevlileri devlet yönetiminde önemli roller üstleniyordu.
Taşrada ise eyalet, sancak, kaza ve köy gibi idari birimler bulunuyordu.
19. PADİŞAH VE SARAY
Padişah devletin başıydı.
Padişahın görevleri arasında:
Devleti yönetmek,
Orduya komuta etmek,
Devlet görevlilerini atamak,
Kanun ve düzenin uygulanmasını sağlamak,
Savaş ve barış kararlarında rol almak
bulunuyordu.
Topkapı Sarayı uzun süre Osmanlı devlet yönetiminin önemli merkezi oldu.
Saray yalnızca padişahın yaşadığı yer değildi. Aynı zamanda devlet yönetimi, eğitim, askerî hazırlık ve hanedan hayatının önemli merkezlerinden biriydi.
20. DİVAN-I HÜMAYUN
Divan-ı Hümayun devlet meselelerinin görüşüldüğü önemli bir danışma ve karar organıydı.
Divanda:
Sadrazam,
Vezirler,
Kazaskerler,
Defterdar,
Nişancı
gibi görevliler bulunurdu.
Divan devletin:
Maliye,
hukuk,
savaş,
dış politika,
idare
gibi alanlardaki meselelerini görüşürdü.
21. SADRAZAMLIK MAKAMI
Sadrazam padişahtan sonra devletin en önemli yöneticilerinden biriydi.
Özellikle merkezi yönetimin güçlendiği dönemlerde sadrazamların devlet yönetimindeki ağırlığı oldukça fazlaydı.
Köprülü Mehmed Paşa, Köprülü Fazıl Ahmed Paşa, Sokullu Mehmed Paşa gibi sadrazamlar Osmanlı tarihinde önemli roller üstlenmiştir.
22. OSMANLI HUKUK SİSTEMİ
Osmanlı hukuk sistemi iki temel unsurun birleşiminden oluşuyordu:
Şer‘î hukuk
Örfî hukuk
Şer‘î hukuk İslam hukukuna dayanıyordu.
Örfî hukuk ise devlet yönetimi ve kamu düzeniyle ilgili düzenlemeleri kapsıyordu.
Padişahlar kanunnameler çıkarabiliyordu.
Fatih Kanunnamesi ve Kanuni dönemindeki düzenlemeler örfî hukuk açısından önemlidir.
Kadılar hem hukuki hem de idari görevler üstlenebiliyordu.
23. İLMİYE, KALEMİYE VE SEYFİYE
Osmanlı yönetiminde görevler genel olarak üç önemli sınıfta değerlendirilebilir:
İlmiye
Din, hukuk ve eğitim alanında görev yapan sınıftı.
Şeyhülislam, kazasker, müderris ve kadılar ilmiye sınıfının önemli üyeleriydi.
Kalemiye
Devletin yazışma, maliye ve bürokrasi işlerini yürütüyordu.
Seyfiye
Askerî ve idari görevleri yerine getiriyordu.
Sadrazamlar ve birçok yüksek rütbeli askerî yönetici bu alanda bulunuyordu.
24. OSMANLI ORDUSU
Osmanlı ordusu devletin genişlemesinde önemli rol oynadı.
Ordu iki ana grupta değerlendirilebilir:
Kapıkulu askerleri
Taşra askerleri
Kapıkulu askerleri doğrudan merkezi yönetime bağlıydı.
Taşra ordusunun önemli bölümünü tımarlı sipahiler oluşturuyordu.
Osmanlı ordusunda piyade, süvari, topçu ve deniz kuvvetleri bulunuyordu.
25. YENİÇERİ OCAĞI
Yeniçeriler Osmanlı ordusunun en tanınmış askerî birliklerinden biriydi.
Kapıkulu sisteminin önemli unsurlarından olan Yeniçeriler başlangıçta disiplinli ve sürekli bir piyade gücü olarak büyük başarı gösterdiler.
Zaman içinde Yeniçeri Ocağı'nın yapısı değişti.
XVII. ve XVIII. yüzyıllarda ocakta disiplin sorunları ve siyasi müdahaleler arttı.
1826 yılında II. Mahmud döneminde Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.
Bu olay Osmanlı tarihinde "Vaka-i Hayriye" olarak bilinir.
26. DEVŞİRME SİSTEMİ
Devşirme sistemi özellikle Balkanlar'daki Hristiyan ailelerin erkek çocuklarının devlet hizmetinde yetiştirilmesi amacıyla uygulanmıştır.
Devşirilen çocuklar eğitimden geçiriliyor ve yeteneklerine göre askerî veya idari görevlere hazırlanıyordu.
Bu sistemden yetişen kişiler arasında sadrazamlığa kadar yükselen çok sayıda devlet adamı bulunuyordu.
Devşirme sistemi Osmanlı merkezi yönetiminin güçlenmesine katkıda bulunurken günümüzde tarihçiler tarafından farklı yönleriyle incelenmektedir.
27. TIMAR SİSTEMİ
Tımar sistemi Osmanlı taşra düzeninin temel unsurlarından biriydi.
Devlet bazı toprakların vergi gelirlerini hizmet karşılığında sipahilere bırakıyordu.
Sipahiler bunun karşılığında:
Atlı asker yetiştiriyor,
Savaş zamanında orduya katılıyor,
Bölgedeki güvenliğe katkı sağlıyor
ve yerel düzenin sürdürülmesinde rol oynuyordu.
Tımar sistemi tarım, vergi ve askerlik arasında bağlantı kuran önemli bir mekanizmaydı.
28. OSMANLI DONANMASI
Osmanlı Devleti'nin deniz gücü özellikle XVI. yüzyılda büyük önem kazandı.
Barbaros Hayreddin Paşa, Turgut Reis, Piyale Paşa ve Kılıç Ali Paşa gibi denizciler Osmanlı donanmasının gelişmesinde rol oynadılar.
1538 Preveze Deniz Savaşı Osmanlı denizcilik tarihinin en önemli zaferlerinden biridir.
Osmanlı donanması Akdeniz, Karadeniz, Kızıldeniz ve Basra Körfezi çevresinde faaliyet gösterdi.
29. OSMANLI TOPLUMU
Osmanlı toplumu çok farklı etnik, dini ve kültürel topluluklardan oluşuyordu.
Türkler, Araplar, Rumlar, Ermeniler, Yahudiler, Arnavutlar, Boşnaklar, Sırplar, Bulgarlar, Kürtler ve daha birçok topluluk imparatorluk sınırları içinde yaşamıştır.
Bu nedenle Osmanlı toplumu tek bir etnik yapıdan oluşmuyordu.
Toplumsal düzenin temelinde dinî, hukuki ve ekonomik farklılıklar bulunuyordu.
30. MİLLET SİSTEMİ
Osmanlı Devleti'nde gayrimüslim toplulukların dinî kurumları üzerinden örgütlenmesine dayanan sistem zaman içinde gelişmiştir.
Rum Ortodoks, Ermeni ve Yahudi topluluklarının kendi dinî liderleri bulunuyordu.
Bu topluluklar ibadet, aile ve bazı iç işlerinde belirli ölçüde kendi kurumlarını kullanabiliyordu.
Ancak millet sisteminin modern anlamda "tam eşit vatandaşlık" sistemiyle aynı olmadığı unutulmamalıdır.
31. OSMANLI’DA GAYRİMÜSLİMLER
Gayrimüslim topluluklar Osmanlı ekonomisi, ticareti, zanaatı ve şehir hayatında önemli roller üstlendiler.
Özellikle Rum, Ermeni ve Yahudi tüccar ve zanaatkârlar birçok şehirde ekonomik hayata katkıda bulundu.
Gayrimüslimler belirli vergiler ödemekle yükümlüydü ve Müslümanlarla aynı hukuki statüye sahip değillerdi.
XIX. yüzyıldaki Tanzimat ve Islahat reformları ile devletin vatandaşlık anlayışında değişiklikler yapılmaya çalışıldı.
32. OSMANLI’DA KADINLAR
Osmanlı toplumunda kadınların yaşamı sosyal sınıfa, bölgeye, dine ve ekonomik duruma göre değişiyordu.
Kadınlar:
Aile hayatında,
Tarımda,
Ticarette,
Vakıf faaliyetlerinde,
Hayır işlerinde
aktif olabiliyordu.
Bazı kadınlar vakıflar kurarak cami, çeşme, okul ve imaret gibi kurumların oluşturulmasına katkıda bulundu.
Saray kadınları da özellikle XVI. ve XVII. yüzyıllarda siyasi açıdan etkili olmuştur.
Hürrem Sultan, Kösem Sultan ve Turhan Sultan bu açıdan sıkça incelenen isimlerdir.
33. GÜNLÜK HAYAT VE AİLE
Osmanlı toplumunda aile önemli bir sosyal kurumdu.
Şehirlerde mahalleler sosyal hayatın temel birimlerinden biriydi.
Mahallelerde:
Cami,
Mescit,
Çeşme,
Hamam,
Dükkan,
Fırın
gibi çeşitli yapılar bulunabiliyordu.
Kahvehaneler de özellikle erkeklerin sosyal ve siyasi haberleri takip ettiği önemli mekânlardan biri hâline gelmişti.
34. OSMANLI EKONOMİSİ
Osmanlı ekonomisinin temelinde tarım bulunuyordu.
Bunun yanında:
Ticaret,
Hayvancılık,
Zanaat,
Vergiler,
Gümrük gelirleri,
Madenler,
Limanlar
ekonomide önemliydi.
Devletin genişlemesi farklı ekonomik bölgelerin birbirine bağlanmasını sağladı.
İstanbul, Bursa, Edirne, Halep, Şam, Kahire, Bağdat ve Selanik gibi şehirler ekonomik açıdan önemli merkezlerdi.
35. TARIM VE HAYVANCILIK
Osmanlı nüfusunun önemli bölümü tarımla uğraşıyordu.
Buğday, arpa, pirinç, pamuk, üzüm, zeytin ve çeşitli meyveler yetiştiriliyordu.
Hayvancılık özellikle Anadolu ve Balkanlar'da önemliydi.
Tarım üretimi devletin vergi gelirlerinin temel kaynaklarından biriydi.
36. TİCARET VE ESNAFLIK
Osmanlı şehirlerinde esnaf ve zanaatkârlar loncalar halinde örgütlenmişti.
Loncalar:
Üretim kalitesini,
Fiyatları,
Meslek eğitimini,
Meslek ahlakını
düzenliyordu.
Bakırcılar, saraçlar, terziler, debbağlar, kuyumcular, marangozlar ve dokumacılar şehir ekonomisinin önemli unsurlarıydı.
37. KAPİTÜLASYONLAR
Kapitülasyonlar yabancı tüccarlara verilen ticari ve hukuki imtiyazlardı.
İlk dönemlerde Osmanlı açısından bu uygulamalar ticareti teşvik etmek ve siyasi ilişkileri geliştirmek amacı taşıyordu.
Ancak özellikle XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Avrupa devletlerinin ekonomik gücü arttıkça kapitülasyonlar Osmanlı ekonomisi üzerinde daha ağır sonuçlar doğurmaya başladı.
38. VAKIF SİSTEMİ
Vakıflar Osmanlı toplumunun en önemli sosyal kurumlarından biriydi.
Vakıflar sayesinde:
Camiler,
Medreseler,
Hastaneler,
İmarethaneler,
Köprüler,
Çeşmeler,
Kervansaraylar
yaptırılabiliyordu.
Vakıf sistemi devletin sosyal hizmetlerinin önemli bir bölümünü destekliyordu.
39. EĞİTİM SİSTEMİ
Osmanlı eğitim sisteminin temel kurumlarından biri medreselerdi.
Medreselerde:
Din bilimleri,
Hukuk,
Dil,
Mantık,
Matematik,
Astronomi
gibi alanlarda eğitim verilebiliyordu.
Saray çevresinde Enderun da devlet adamı yetiştiren önemli bir kurumdu.
XIX. yüzyılda modern eğitim kurumları kurulmaya başlandı.
Rüştiyeler, idadiler, sultaniler ve çeşitli meslek okulları bu dönemde gelişti.
40. BİLİM VE TEKNOLOJİ
Osmanlı bilim hayatı İslam dünyasının önceki birikiminden ve Avrupa'daki gelişmelerden yararlandı.
Astronomi alanında Takiyüddin önemli bir bilim insanıdır.
Tıp alanında çeşitli hastaneler ve tıp kurumları bulunuyordu.
XVIII. yüzyıldan itibaren Avrupa bilim ve teknolojisinin etkisi daha fazla görülmeye başladı.
Matbaanın Osmanlı Türkçesi kitap basımında kullanılması XVIII. yüzyılda önemli bir gelişmeydi.
41. EDEBİYAT
Osmanlı edebiyatı çok zengin bir gelenek oluşturmuştur.
Divan edebiyatında:
Fuzuli,
Baki,
Nefi,
Nabi,
Nedim,
Şeyh Galib
gibi önemli şairler yetişmiştir.
Halk edebiyatında da çok sayıda şair ve âşık bulunuyordu.
XIX. yüzyılda Batı edebiyatının etkisiyle roman, gazete ve modern tiyatro gibi türler gelişti.
42. OSMANLI TÜRKÇESİ
Osmanlı Türkçesi, Türkçe temelinde Arapça ve Farsçadan çok sayıda kelime ve ifade içeren yazı diliydi.
Devletin resmi belgelerinde kullanılan dil özellikle bürokratik metinlerde oldukça ağırlaşabiliyordu.
Edebiyat dilinde de Arapça ve Farsça unsurlar yoğun olarak kullanıldı.
Buna karşılık halk arasında kullanılan konuşma dili daha sade Türkçeye yakındı.
43. HAT, TEZHİP VE MİNYATÜR
Osmanlı sanatının en önemli alanlarından biri hat sanatıdır.
Hattatlar Kur'an, kitap, levha ve devlet belgelerini büyük bir estetik anlayışla yazıyorlardı.
Tezhip, kitap ve yazıların altın ve çeşitli süslemelerle bezendiği sanat dalıdır.
Minyatür sanatında ise tarihî olaylar, törenler, savaşlar ve saray yaşamı resmediliyordu.
Matrakçı Nasuh ve Nakkaş Osman önemli isimler arasındadır.
44. MUSİKİ
Osmanlı müziği hem saray hem de halk kültürü içinde gelişti.
Klasik Türk musikisi önemli bir gelenek oluşturdu.
Mevlevi musikisi de Osmanlı kültüründe önemli bir yere sahipti.
XIX. yüzyılda Batı müziği etkisi artmaya başladı.
Sarayda Batı tarzı müzik eğitimi ve orkestralar oluşturuldu.
45. OSMANLI MİMARİSİ
Osmanlı mimarisi başlangıçta Selçuklu ve Anadolu Türk mimarisinden etkilenmiştir.
Zaman içinde kendine özgü bir mimari anlayış geliştirmiştir.
Osmanlı mimarisinde:
Cami,
Külliye,
Medrese,
İmarethane,
Hamam,
Köprü,
Çeşme,
Kervansaray
gibi yapılar önemliydi.
46. MİMAR SİNAN
Mimar Sinan Osmanlı mimarisinin en önemli temsilcisidir.
Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde başmimar olarak görev yaptı.
En önemli eserleri arasında:
Şehzade Camii,
Süleymaniye Camii,
Selimiye Camii
bulunmaktadır.
Selimiye Camii, Mimar Sinan'ın ustalık eseri olarak kabul edilir.
Mimar Sinan yalnızca camiler değil, köprüler, su kemerleri, medreseler, türbeler ve çeşitli kamu yapıları da tasarlamıştır.
47. OSMANLI’DA ŞEHİRLEŞME
Osmanlı şehirlerinde cami merkezli külliye sistemi önemliydi.
Bir külliye içinde:
Cami,
Medrese,
İmarethane,
Hamam,
Çarşı,
Türbe
gibi yapılar bulunabiliyordu.
İstanbul, Edirne, Bursa, Şam, Kahire ve Selanik gibi şehirler imparatorluğun önemli merkezleriydi.
48. XVI. YÜZYILIN SONLARINDAN XVII. YÜZYILA GEÇİŞ
XVI. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti çeşitli ekonomik, askerî ve sosyal sorunlarla karşılaşmaya başladı.
Nüfus artışı, mali sorunlar, uzun savaşların masrafları, para değerindeki değişimler ve taşradaki güç mücadeleleri devletin düzenini etkiledi.
Ancak bu dönemi yalnızca "duraklama" veya "gerileme" olarak değerlendirmek günümüz tarihçiliğinde yeterli görülmemektedir.
Devlet kurumlarında değişimler yaşanmış ve yeni şartlara uyum sağlamak için çeşitli çözümler geliştirilmiştir.
49. XVII. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ
XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti Avrupa devletleriyle uzun savaşlara girdi.
Bu dönemde:
Celali isyanları,
Mali sorunlar,
Yeniçeri sorunları,
Merkezi otorite problemleri
önem kazandı.
Buna rağmen Osmanlı Devleti hâlâ büyük bir askeri ve siyasi güçtü.
IV. Murad döneminde merkezi otorite güçlendirildi.
Köprülüler döneminde de devlet yönetiminde önemli bir toparlanma yaşandı.
50. KÖPRÜLÜLER DÖNEMİ
Köprülü Mehmed Paşa ve onun ardından gelen Köprülü ailesinden devlet adamları Osmanlı yönetiminde önemli reformlar gerçekleştirdi.
Devlet otoritesi güçlendirildi.
Mali ve askerî sorunların bir kısmı giderilmeye çalışıldı.
Köprülü Fazıl Ahmed Paşa döneminde Girit Savaşı tamamlandı ve Osmanlı Devleti Orta Avrupa'da yeniden etkili bir güç hâline geldi.
51. II. VİYANA KUŞATMASI
1683 yılında Osmanlı ordusu Viyana'yı ikinci kez kuşattı.
Kuşatmanın başarısız olması Osmanlı tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu.
Bunun ardından Osmanlı Devleti uzun savaşlara girdi.
Kutsal İttifak olarak bilinen Avrupa koalisyonu Osmanlılara karşı önemli başarılar kazandı.
52. KARLOFÇA ANTLAŞMASI
1699 Karlofça Antlaşması Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki toprak kayıpları açısından önemli bir dönüm noktasıdır.
Osmanlı Devleti bazı Avrupa topraklarını kaybetti.
Karlofça sonrasında Osmanlı Devleti'nin Avrupa karşısındaki askerî ve siyasi konumunda yeni bir dönem başladı.
Devlet artık yalnızca fetih politikası yürütmek yerine kaybettiği toprakları koruma ve diplomasiye daha fazla önem verme zorunluluğu ile karşılaştı.
53. XVIII. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ
XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti özellikle Rusya ve Avusturya ile mücadele etti.
Rusya'nın Karadeniz ve Balkanlar yönündeki genişlemesi Osmanlı için önemli bir tehdit hâline geldi.
Bu dönemde Avrupa'nın askerî ve teknik gelişmelerini takip etmek daha önemli hâle geldi.
54. LALE DEVRİ
1718 Pasarofça Antlaşması sonrasında başlayan ve 1730 Patrona Halil İsyanı'na kadar süren dönem "Lale Devri" olarak adlandırılır.
Bu dönemde:
Avrupa ile kültürel ilişkiler arttı.
Avrupa'ya elçiler gönderildi.
Matbaa faaliyetleri gelişti.
Kütüphaneler ve yeni yapılar oluşturuldu.
İstanbul'da eğlence ve bahçe kültürü gelişti.
Lale Devri, Osmanlı modernleşme tarihinde önemli bir sembol hâline gelmiştir.
55. OSMANLI-RUS MÜCADELELERİ
XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nin en önemli rakiplerinden biri Rusya oldu.
Rusya:
Karadeniz'e ulaşmak,
Balkanlarda etkisini artırmak,
Kafkasya'ya yayılmak,
Osmanlı topraklarında siyasi nüfuz elde etmek
istiyordu.
1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması Osmanlı açısından çok ağır sonuçlar doğurdu.
Kırım'ın siyasi statüsü değişti ve Rusya'nın Karadeniz'deki etkisi arttı.
56. III. SELİM VE NİZAM-I CEDİD
III. Selim Osmanlı Devleti'ni askerî ve idari açıdan yenilemek istedi.
Nizam-ı Cedid adı verilen yeni düzenlemeler kapsamında modern bir ordu kurulmaya çalışıldı.
Yeni askerî birliklerin yanında mali kaynak oluşturmak için İrad-ı Cedid hazinesi kuruldu.
Ancak reformlara karşı çıkan gruplar nedeniyle III. Selim tahttan indirildi.
57. II. MAHMUD DÖNEMİ
II. Mahmud Osmanlı modernleşmesinin en önemli hükümdarlarından biridir.
Merkezi devlet otoritesini güçlendirmeye çalıştı.
Önemli gelişmeler:
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması,
Yeni askerî teşkilatların kurulması,
Bakanlık benzeri kurumların oluşturulması,
Posta teşkilatının gelişmesi,
Nüfus sayımı çalışmaları,
Merkezi bürokrasinin güçlendirilmesi,
Kıyafet ve devlet memurluğu alanında değişiklikler.
58. YENİÇERİ OCAĞI’NIN KALDIRILMASI
1826 yılında Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.
Bu olay Osmanlı Devleti'nin modern bir ordu oluşturma yolunda önemli bir adımı oldu.
Yeniçerilerin yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni bir askerî teşkilat kuruldu.
Bu gelişme II. Mahmud'un merkeziyetçi reformlarının önemli bir parçasıydı.
59. TANZİMAT DÖNEMİ
Tanzimat Dönemi, Osmanlı Devleti'nin siyasi, hukuki, ekonomik ve idari yapısını modernleştirmeye yönelik büyük reformların gerçekleştirildiği dönemdir.
Tanzimat reformlarının temel amaçlarından biri:
Devlet otoritesini güçlendirmek,
Vergi sistemini düzenlemek,
Askerlik sistemini yenilemek,
Hukuki güvenliği artırmak,
Avrupa devletleri karşısında Osmanlı Devleti'nin bütünlüğünü korumak
idi.
Tanzimat dönemi modern Türkiye'nin devlet ve hukuk kurumlarının gelişiminde önemli bir rol oynadı.
60. TANZİMAT FERMANI
3 Kasım 1839'da Gülhane Hatt-ı Hümayunu olarak bilinen Tanzimat Fermanı ilan edildi.
Fermanda:
Can güvenliği,
Mal güvenliği,
Namus güvenliği,
Vergilerin düzenlenmesi,
Askerlik hizmetinin düzenlenmesi
gibi konular üzerinde duruldu.
Bu belge Osmanlı yönetiminde hukuk ve vatandaşlık anlayışının değişiminde önemli bir dönüm noktasıdır.
61. ISLAHAT FERMANI
1856 yılında Islahat Fermanı ilan edildi.
Bu ferman özellikle gayrimüslim Osmanlı tebaasının hukuki ve siyasi durumuyla ilgili düzenlemeler içeriyordu.
Amaçlardan biri Osmanlı vatandaşları arasında daha eşit bir hukuki düzen oluşturmaktı.
Islahat Fermanı aynı zamanda Avrupa devletlerinin Osmanlı iç siyasetine müdahalesiyle de bağlantılıydı.
62. ABDÜLMECİD VE ABDÜLAZİZ DÖNEMLERİ
Abdülmecid döneminde Tanzimat reformları devam etti.
Yeni okullar açıldı.
Telgraf, demiryolu ve modern ulaşım alanlarında gelişmeler yaşandı.
Abdülaziz döneminde de modernleşme faaliyetleri sürdü.
Osmanlı donanması büyütüldü.
Ancak devletin mali sorunları giderek arttı.
1881'de Düyun-ı Umumiye'nin kurulmasına giden ekonomik süreç bu mali sorunların uzun vadeli sonuçlarından biri oldu.
63. I. MEŞRUTİYET
1876 yılında Kanun-ı Esasi ilan edildi ve I. Meşrutiyet başladı.
Böylece Osmanlı Devleti anayasal bir yönetim sistemine geçti.
Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan'dan oluşan iki meclisli bir yapı oluşturuldu.
Ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından II. Abdülhamid meclisi tatil etti.
Böylece I. Meşrutiyet dönemi sona erdi.
64. II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİ
II. Abdülhamid 1876-1909 yılları arasında padişahlık yaptı.
Bu dönemde Osmanlı Devleti büyük siyasi ve ekonomik sorunlarla karşı karşıya kaldı.
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda önemli toprak kayıpları yaşandı.
Berlin Antlaşması Osmanlı'nın Balkanlar'daki durumunu büyük ölçüde değiştirdi.
II. Abdülhamid döneminde:
Demiryolları geliştirildi.
Eğitim kurumları artırıldı.
Rüştiye ve idadilerin sayısı arttı.
Hicaz Demiryolu yapıldı.
Merkezi yönetim güçlendirildi.
Panislamizm politikası önem kazandı.
65. II. MEŞRUTİYET
1908 yılında II. Meşrutiyet ilan edildi.
Meclis yeniden açıldı.
Siyasi partiler ve gazeteler çoğaldı.
Osmanlı Devleti'nde anayasal yönetim yeniden başladı.
Ancak siyasi çekişmeler ve Balkanlardaki gelişmeler devletin istikrarını zorlaştırdı.
66. İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ
İttihat ve Terakki, II. Meşrutiyet döneminin en etkili siyasi oluşumlarından biri oldu.
Cemiyet özellikle 1913 Babıali Baskını'ndan sonra devlet yönetiminde büyük güç kazandı.
Enver Paşa, Talat Paşa ve Cemal Paşa dönemin en önemli siyasi ve askerî isimleri arasında yer aldı.
İttihat ve Terakki yönetimi Osmanlı Devleti'ni I. Dünya Savaşı'na götüren süreçte belirleyici rol oynadı.
67. TRABLUSGARP SAVAŞI
1911 yılında İtalya Osmanlı Devleti'ne savaş açtı.
Savaşın nedeni İtalya'nın Kuzey Afrika'da sömürge elde etmek istemesiydi.
Osmanlı ordusu bölgeye büyük bir düzenli ordu gönderemedi.
Mustafa Kemal, Enver Bey ve başka Osmanlı subayları bölgeye giderek yerel direnişi örgütlediler.
1912 Uşi Antlaşması sonucunda Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı.
On İki Ada geçici olarak İtalya'ya bırakılmış olsa da daha sonra İtalya'nın elinde kaldı.
68. BALKAN SAVAŞLARI
1912-1913 Balkan Savaşları Osmanlı Devleti açısından çok ağır sonuçlar doğurdu.
Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ Osmanlı Devleti'ne karşı savaştı.
I. Balkan Savaşı sonucunda Osmanlı Devleti Balkanlar'daki topraklarının büyük bölümünü kaybetti.
II. Balkan Savaşı sırasında Osmanlı Devleti Edirne'yi geri aldı.
Balkan Savaşları sonucunda yüz binlerce insan yer değiştirdi ve büyük göç hareketleri meydana geldi.
69. I. DÜNYA SAVAŞI
I. Dünya Savaşı 1914 yılında başladı.
Osmanlı Devleti Almanya ve diğer İttifak Devletleri'nin yanında savaşa girdi.
Osmanlı Devleti'nin savaşa girmesinde:
Rusya tehdidi,
Almanya ile siyasi ve askerî yakınlaşma,
Kaybedilen toprakların geri alınması düşüncesi,
Büyük devletler arasındaki rekabet,
Osmanlı yönetiminin siyasi tercihleri
etkili oldu.
Savaş sonunda Osmanlı Devleti yenildi.
70. OSMANLI DEVLETİ’NİN SAVAŞTIĞI CEPHELER
Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'nda çok sayıda cephede savaştı.
Başlıca cepheler:
Kafkas Cephesi
Çanakkale Cephesi
Irak Cephesi
Suriye-Filistin Cephesi
Hicaz-Yemen Cephesi
Kanal Cephesi
Galiçya Cephesi
Romanya Cephesi
Makedonya Cephesi
Osmanlı ordusu bazı cephelerde önemli başarılar kazansa da savaşın genel sonucu Osmanlı açısından yenilgi oldu.
71. ÇANAKKALE CEPHESİ
Çanakkale Cephesi I. Dünya Savaşı'nın en önemli cephelerinden biridir.
İtilaf Devletleri Çanakkale Boğazı'nı geçerek İstanbul'a ulaşmak ve Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmak istiyordu.
18 Mart 1915'te deniz harekâtında İtilaf donanması başarılı olamadı.
Ardından kara savaşları başladı.
Osmanlı ordusu büyük bir savunma gerçekleştirdi.
Mustafa Kemal, Çanakkale Savaşları sırasında önemli askerî görevler üstlendi.
Çanakkale'deki Osmanlı savunması İtilaf kuvvetlerinin geri çekilmesiyle sonuçlandı.
72. MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI
I. Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı.
Mondros'un ardından Osmanlı ordusunun büyük bölümü terhis edildi.
İtilaf Devletleri Osmanlı topraklarının çeşitli bölgelerini işgal etmeye başladı.
Bu durum Türk Millî Mücadelesi'nin ortaya çıkmasına zemin hazırladı.
73. İŞGALLER VE OSMANLI DEVLETİ’NİN SON DÖNEMİ
1918 sonrasında İstanbul ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde işgaller başladı.
İzmir'in 15 Mayıs 1919'da Yunanistan tarafından işgal edilmesi büyük tepki oluşturdu.
İşgaller karşısında Anadolu'nun çeşitli yerlerinde yerel direniş örgütleri kuruldu.
Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı.
Bu olay Millî Mücadele'nin başlangıç aşamalarından biri oldu.
74. MİLLÎ MÜCADELE
Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları Anadolu'da bağımsızlık hareketini örgütledi.
Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi Millî Mücadele'nin önemli aşamalarıdır.
23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Ankara'da açıldı.
TBMM, Millî Mücadele'nin siyasi merkezi hâline geldi.
Kurtuluş Savaşı'nın başlıca cepheleri:
Doğu Cephesi
Güney Cephesi
Batı Cephesi
oldu.
Batı Cephesi'nde Yunan ordusuna karşı mücadele edildi.
Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz savaşın dönüm noktaları arasında yer aldı.
75. SALTANATIN KALDIRILMASI
1 Kasım 1922'de TBMM saltanatı kaldırdı.
Böylece Osmanlı Devleti'nin siyasi yönetim biçimi sona erdi.
Son Osmanlı padişahı VI. Mehmed Vahdeddin 1922 yılında İstanbul'dan ayrıldı.
Osmanlı hanedanının siyasi egemenliği böylece sona ermiş oldu.
76. OSMANLI DEVLETİ’NİN SONA ERMESİ
Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığının sona ermesi 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla gerçekleşti.
1923 yılında Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.
3 Mart 1924 tarihinde halifelik kaldırıldı ve Osmanlı hanedanının Türkiye Cumhuriyeti ile ilişkili siyasi kalıntılarından biri daha sona erdi.
Böylece yaklaşık altı yüzyıllık Osmanlı siyasi tarihi yeni bir devlet düzenine dönüşmüş oldu.
77. OSMANLI DEVLETİ’NİN YIKILIŞ NEDENLERİ
Osmanlı Devleti'nin yıkılışı tek bir nedene bağlanamaz.
Siyasi nedenler
Merkezi otoritenin dönem dönem zayıflaması
Taht mücadeleleri
Saray ve devlet bürokrasisindeki çekişmeler
Milliyetçilik hareketleri
Büyük devletlerin müdahaleleri
Askerî nedenler
Avrupa ordularındaki teknolojik gelişmeler
Yeni savaş tekniklerine uyumda yaşanan sorunlar
Yeniçeri Ocağı'nın zamanla eski işlevini kaybetmesi
Uzun süren savaşların maliyeti
Ekonomik nedenler
Savaş masrafları
Vergi gelirlerinin azalması
Avrupa ekonomisi karşısında rekabet gücünün düşmesi
Dış borçlar
Kapitülasyonların uzun vadeli etkileri
Düyun-ı Umumiye
Sosyal ve siyasi nedenler
Milliyetçilik akımlarının yayılması
Balkanlarda bağımsızlık hareketleri
Etnik ve siyasi çatışmalar
Büyük göçler
Uluslararası nedenler
Rusya'nın genişlemesi
Avusturya ve diğer Avrupa devletlerinin baskısı
İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı toprakları üzerindeki çıkarları
Sanayi Devrimi sonrası Avrupa devletlerinin ekonomik ve askerî üstünlüğü
I. Dünya Savaşı
Son aşamada I. Dünya Savaşı Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını hızlandırdı.
78. OSMANLI DEVLETİ’NİN DÜNYA TARİHİNDEKİ ÖNEMİ
Osmanlı Devleti dünya tarihini birçok açıdan etkiledi.
Öncelikle Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki siyasi ilişkilerde önemli bir güç oldu.
Akdeniz, Karadeniz, Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da yüzyıllar boyunca etkili oldu.
İstanbul'un fethi Avrupa tarihini de etkileyen büyük bir olaydır.
Osmanlıların Balkanlar'daki varlığı Avrupa siyasetinin gelişiminde önemli rol oynadı.
Osmanlı Devleti ayrıca İslam dünyası ile Avrupa arasında siyasi, ekonomik ve kültürel bir bağlantı noktası oldu.
79. OSMANLI’NIN TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NE MİRASI
Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Devleti'nin ardından ortaya çıkmıştır.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e:
Bürokratik kurumlar,
Hukuki gelenekler,
Eğitim kurumları,
Şehirler,
Mimari eserler,
Ulaşım altyapısı,
Devlet arşivleri,
Kültürel miras
gibi çok sayıda unsur aktarılmıştır.
Cumhuriyet yönetimi Osmanlı'dan farklı bir siyasi sistem oluşturmuş ve birçok alanda köklü değişiklikler gerçekleştirmiştir.
Ancak Cumhuriyet'in tarihî ve toplumsal geçmişini anlamak için Osmanlı tarihini bilmek büyük önem taşır.
80. AYRINTILI OSMANLI KRONOLOJİSİ
1299 civarı: Osmanlı Beyliği'nin kuruluş sürecinin başlangıcı.
1326: Bursa'nın alınması.
1331: İznik'in alınması.
1354: Osmanlıların Rumeli'de kalıcı biçimde yerleşmeye başlaması.
1361 civarı: Edirne'nin Osmanlı hâkimiyetine girmesi.
1389: I. Kosova Savaşı.
1396: Niğbolu Savaşı.
1402: Ankara Savaşı.
1402-1413: Fetret Devri.
1413: Çelebi Mehmed'in Osmanlı birliğini yeniden sağlaması.
1444: Varna Savaşı.
1448: II. Kosova Savaşı.
1453: İstanbul'un fethi.
1461: Trabzon Rum İmparatorluğu'nun sona ermesi.
1473: Otlukbeli Savaşı.
1514: Çaldıran Savaşı.
1516: Mercidabık Savaşı.
1517: Ridaniye Savaşı ve Mısır'ın Osmanlı hâkimiyetine girmesi.
1521: Belgrad'ın alınması.
1522: Rodos'un alınması.
1526: Mohaç Savaşı.
1529: I. Viyana Kuşatması.
1534: Bağdat'ın alınması.
1538: Preveze Deniz Savaşı.
1555: Amasya Antlaşması.
1566: Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümü.
1571: Kıbrıs'ın fethi ve İnebahtı Deniz Savaşı.
1683: II. Viyana Kuşatması.
1699: Karlofça Antlaşması.
1718: Pasarofça Antlaşması ve Lale Devri'nin başlaması.
1730: Patrona Halil İsyanı.
1774: Küçük Kaynarca Antlaşması.
1789: III. Selim'in tahta çıkışı.
1792: Yaş Antlaşması.
1798: Napolyon'un Mısır Seferi.
1807: III. Selim'in tahttan indirilmesi.
1821: Yunan İsyanı'nın başlaması.
1826: Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması.
1829: Edirne Antlaşması.
1839: Tanzimat Fermanı.
1853-1856: Kırım Savaşı.
1856: Islahat Fermanı.
1876: I. Meşrutiyet ve Kanun-ı Esasi.
1877-1878: Osmanlı-Rus Savaşı.
1878: Berlin Antlaşması.
1881: Düyun-ı Umumiye'nin kurulması.
1908: II. Meşrutiyet.
1911: Trablusgarp Savaşı.
1912-1913: Balkan Savaşları.
1914: I. Dünya Savaşı'na giriş.
1915: Çanakkale Savaşları.
1918: Mondros Ateşkes Antlaşması.
1919: Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı.
1920: TBMM'nin açılması ve Sevr Antlaşması.
1921: Sakarya Meydan Muharebesi.
1922: Büyük Taarruz ve saltanatın kaldırılması.
1923: Lozan Barış Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı.
1924: Halifeliğin kaldırılması.
81. SONUÇ
Osmanlı İmparatorluğu, yaklaşık altı yüzyıl boyunca varlığını sürdüren, üç kıtaya yayılan ve dünya tarihinin en önemli siyasi oluşumlarından biri olan büyük bir imparatorluktur.
Küçük bir Türkmen beyliği olarak başlayan Osmanlı Devleti, kısa sürede Anadolu ve Balkanlar'da genişledi. İstanbul'un fethiyle siyasi gücünü daha da artırdı. XVI. yüzyılda Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde dünyanın en güçlü devletlerinden biri hâline geldi.
Osmanlı Devleti'nin başarısında yalnızca savaşlar etkili olmadı. Devletin hukuk, yönetim, eğitim, ekonomi, vakıf, şehircilik ve askerî teşkilatları da imparatorluğun uzun süre ayakta kalmasını sağladı.
Osmanlı toplumunun çok kültürlü ve çok dinli yapısı da devletin karakteristik özelliklerinden biriydi. Müslümanların yanında Rumlar, Ermeniler, Yahudiler, Araplar, Balkan halkları ve daha birçok topluluk yüzyıllar boyunca aynı siyasi yapı içinde yaşadı.
Bununla birlikte Osmanlı Devleti zaman içinde yeni şartlara uyum sağlamakta zorlandı. Avrupa'daki bilimsel, teknolojik, askerî ve ekonomik dönüşüm Osmanlı Devleti'nin rekabet gücünü etkiledi.
Devlet yöneticileri bu sorunları çözmek amacıyla III. Selim'in Nizam-ı Cedid hareketinden II. Mahmud reformlarına, Tanzimat'tan Meşrutiyet dönemlerine kadar birçok değişim gerçekleştirdi.
Ancak reformlar bütün sorunları ortadan kaldırmaya yetmedi.
Milliyetçilik hareketleri özellikle Balkanlar'da Osmanlı topraklarının parçalanmasına yol açtı. Rusya ve Avrupa devletleriyle yapılan savaşlar sonucunda toprak kayıpları arttı.
Ekonomik bağımlılık da devletin siyasi bağımsızlığını sınırlayan önemli unsurlardan biri hâline geldi.
I. Dünya Savaşı ise Osmanlı Devleti'nin sonunu hızlandırdı. Savaşın kaybedilmesinden sonra imparatorluk toprakları işgal edilmeye başlandı.
Mustafa Kemal Paşa önderliğinde başlayan Millî Mücadele sonucunda Anadolu'nun bağımsızlığı sağlandı.
1922 yılında saltanatın kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığı sona erdi.
Bununla birlikte Osmanlı tarihi 1922'de tamamen ortadan kalkmış bir geçmiş olarak düşünülmemelidir. Osmanlı'nın şehirleri, mimari eserleri, kültürel mirası, hukuk ve bürokrasi geleneği, arşivleri, edebiyatı ve toplumsal yapısı günümüz Türkiye'sinin tarihsel geçmişinin önemli bir parçasıdır.
Osmanlı İmparatorluğu'nun tarihini anlamak, yalnızca geçmişteki savaşları ve padişahları öğrenmek anlamına gelmez. Aynı zamanda devletlerin nasıl kurulduğunu, nasıl büyüdüğünü, farklı toplumları nasıl yönettiğini, ekonomik ve teknolojik değişimlere nasıl tepki verdiğini ve büyük siyasi yapıların zaman içinde neden değiştiğini anlamak açısından da önemlidir.
Bu nedenle Osmanlı tarihi hem Türk tarihi hem de Avrupa, Balkanlar, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve dünya tarihi açısından büyük önem taşımaktadır.
82. KAYNAKÇA
Türk Tarih Kurumu, Osmanlı Tarihine Giriş.
İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Halil İnalcık, Devlet-i Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar.
Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600).
Suraiya Faroqhi, Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam.
İlber Ortaylı, Osmanlılar ve Avrupa.
Stanford J. Shaw, Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye.
Erik Jan Zürcher, Modernleşen Türkiye'nin Tarihi.
Bernard Lewis, Modern Türkiye'nin Doğuşu.
Türk Tarih Kurumu, Osmanlı Devleti ve I. Dünya Savaşı üzerine yayınlar.
TDV İslâm Ansiklopedisi, Osmanlılar, İstanbul, Tanzimat, Mehmed II ve ilgili maddeler.
GENEL DEĞERLENDİRME
Osmanlı İmparatorluğu'nun yaklaşık altı yüz yıllık tarihi, tek bir döneme veya tek bir sebebe indirgenemeyecek kadar geniştir. Kuruluş dönemindeki küçük bir sınır beyliğinden dünya imparatorluğuna dönüşmesi; İstanbul'un fethi; XVI. yüzyıldaki siyasi ve kültürel yükseliş; XVII. yüzyıldaki dönüşümler; XVIII. yüzyıldaki askerî rekabet; XIX. yüzyıldaki reformlar ve nihayet I. Dünya Savaşı sonrasındaki çözülme, birbirini takip eden uzun bir tarihsel sürecin parçalarıdır.
Osmanlı Devleti'nin tarihi aynı zamanda değişim tarihidir. Devlet bir yandan geleneksel kurumlarını korurken diğer yandan yeni şartlara uyum sağlamaya çalışmıştır. Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde yapılan reformlar, imparatorluğun son dönemindeki değişimin boyutunu göstermektedir.
Osmanlı tarihinin en önemli özelliklerinden biri de farklı coğrafyaları ve toplumları aynı siyasi yapı içinde uzun süre bir arada tutabilmiş olmasıdır. Bu nedenle Osmanlı mirası günümüzde Türkiye'nin yanı sıra Balkanlar, Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Kafkasya tarihinin de önemli bir parçasıdır.
Sonuç olarak Osmanlı İmparatorluğu, yalnızca geçmişte kurulmuş ve daha sonra ortadan kalkmış bir devlet değildir. Yüzyıllar boyunca oluşturduğu siyasi, kültürel, ekonomik ve toplumsal miras günümüzde de tarih araştırmalarının önemli konularından biri olmaya devam etmektedir.
Henüz yorum yok